Oszczędzanie na lokatach bankowych wydaje się jednym z najprostszych sposobów na bezpieczne pomnażanie kapitału. Jednak diabeł tkwi w szczegółach technicznych umowy. To, ile pieniędzy ostatecznie trafi na konto po zakończeniu okresu umownego, zależy od tego, jak bank nalicza odsetki oraz czy posiadacz rachunku utrzyma dyscyplinę finansową do ostatniego dnia trwania lokaty.

Mechanizm kapitalizacji odsetek i jego wpływ na zysk

Kapitalizacja odsetek to moment, w którym wypracowany zysk jest dopisywany do kapitału początkowego. Od tego momentu bank nalicza kolejne odsetki nie tylko od wpłaconej kwoty, ale również od kwoty już zarobionej. Zjawisko to nazywane jest procentem składanym.

W przypadku standardowych lokat terminowych najczęściej spotykana jest kapitalizacja na koniec okresu. Oznacza to, że niezależnie od tego, czy lokata trwa 3 miesiące, czy 2 lata, odsetki zostaną naliczone i dopisane do kapitału dopiero w dniu jej wygaśnięcia. W takim modelu efekt procentu składanego nie występuje w trakcie trwania jednej lokaty.

Zupełnie inaczej wygląda to na kontach oszczędnościowych, gdzie kapitalizacja odbywa się zazwyczaj miesięcznie. Częstsza kapitalizacja jest korzystniejsza dla oszczędzającego, ponieważ baza, od której naliczane są odsetki, rośnie z miesiąca na miesiąc.

Shutterstock

Zerwanie lokaty przed terminem – jakie są konsekwencje

Największą pułapką dla osób oszczędzających na lokatach jest konieczność wcześniejszego wycofania środków. Standardowa umowa lokaty terminowej przewiduje, że w przypadku zerwania depozytu przed datą zapadalności, klient traci prawo do wypracowanych odsetek. Bank wypłaca wtedy jedynie wpłacony kapitał pierwotny.

W praktyce oznacza to, że jeśli środki zostaną wycofane nawet na dzień przed końcem rocznej lokaty, cały zysk wypracowany przez 364 dni przepada. Jest to kara za niedotrzymanie warunku czasu, na jaki pieniądze zostały powierzone instytucji.

Lokaty z zachowaniem części odsetek

Na rynku dostępne są jednak produkty o mniej restrykcyjnych warunkach. Niektóre banki, chcąc przyciągnąć klientów, oferują lokaty progresywne lub specjalne rodzaje depozytów, które pozwalają na zerwanie umowy z zachowaniem części zysku. Może to być np. 1/10 wypracowanych odsetek lub stałe, bardzo niskie oprocentowanie (np. 0,01 procent) za okres utrzymania środków.

Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić w tabeli opłat i prowizji sekcję dotyczącą wcześniejszej wypłaty. Jeśli istnieje ryzyko, że pieniądze będą potrzebne wcześniej, lepiej zdecydować się na konto oszczędnościowe, które pozwala na wypłaty bez utraty odsetek, choć zazwyczaj oferuje nieco niższe oprocentowanie niż sztywne lokaty terminowe.

Jak unikać strat przy nagłej potrzebie gotówki

Istnieje kilka strategii, które pozwalają zminimalizować ryzyko utraty odsetek przy jednoczesnym korzystaniu z lokat terminowych:

• Dzielenie kapitału: Zamiast zakładać jedną lokatę na 50 000 złotych, lepiej założyć pięć lokat po 10 000 złotych. W razie potrzeby można zerwać tylko jedną z nich, tracąc odsetki od mniejszej kwoty, podczas gdy pozostałe 40 000 złotych nadal pracuje na pełny zysk.
• Korzystanie z okresu wypowiedzenia: Niektóre lokaty (szczególnie te o długich terminach) mają wpisaną opcję okresu wypowiedzenia, co czasem pozwala uratować część zysku.
• Lokaty z możliwością częściowej wypłaty: To rzadsze produkty, ale pozwalają na wyjęcie np. 20 procent środków bez zamykania całej lokaty.

Podatek Belki a ostateczna kwota wypłaty

Należy pamiętać, że odsetki podlegające kapitalizacji lub wypłacie na koniec okresu są zawsze pomniejszane o podatek od zysków kapitałowych, czyli tzw. podatek Belki (19 procent). Bank odprowadza go automatycznie.

Jeśli lokata miała przynieść 1000 złotych zysku, na konto po jej zakończeniu trafi 810 złotych. Jest to istotne przy planowaniu domowego budżetu i obliczaniu realnej siły nabywczej oszczędności po uwzględnieniu inflacji.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czy kapitalizacja dzienna odsetek jest nadal dostępna?

Obecnie w polskim systemie bankowym kapitalizacja dzienna w formie, która pozwalała unikać podatku Belki (poprzez zaokrąglenia), została zlikwidowana przez zmiany w prawie. Banki stosują najczęściej kapitalizację miesięczną (na kontach oszczędnościowych) lub na koniec okresu (na lokatach).

Czy bank może zmienić oprocentowanie w trakcie trwania lokaty?

W przypadku lokat o stałym oprocentowaniu – nie. Bank gwarantuje określoną stawkę przez cały czas trwania umowy. W przypadku lokat o zmiennym oprocentowaniu, stawka może ulec zmianie w zależności od np. decyzji Rady Polityki Pieniężnej lub wskaźników WIBOR.

Co się dzieje po zakończeniu okresu lokaty?

Lokata może być odnawialna lub nieodnawialna. Nieodnawialna kończy się wypłatą kapitału i odsetek na konto osobiste. Odnawialna przedłuża się na kolejny taki sam okres, ale zazwyczaj na warunkach standardowych, które są znacznie mniej korzystne niż oferta promocyjna. Warto zawsze sprawdzać status lokaty i wyłączać automatyczne odnawianie.

Powiązane wpisy:

Zysk netto pod kontrolą: jak obliczyć realne odsetki z lokaty i konta oszczędnościowego Promocyjne oprocentowanie na nowe środki – jak działa karuzela oszczędnościowa i czy stały klient może zyskać więcej? Czy warto inwestować w lokaty długoterminowe? Lokaty w kilku bankach – jak zaoszczędzić więcej